Śpiywki ślōnske – teksty
J: Iwōnko, my gŏdały tydziyń tymu nazŏd ô feście, na kerym żeś była.
I: Ja, i ô tym, jake tam śpiywali ślōnske śpiywki.
J: Aha, i była jedna, co Ci sie zdała fest.
I: Nō, jŏ aji cołki tekst ôd nij spamiyntała. Tak mi sie festelnie zdała.
J: A jŏ sie potyn pomyślała, co ôna je super do powtŏrzaniŏ ślōnskij gramatyki.
I: Nō, to mogymy jōm porozkłŏdać na kōncki i ôbejrzeć, pamiyntōm eli tã gramatykã…
J: To jadymy. Nojsōmprzōd jeji poczōntek: Dzióbka dej, dzióbka dej
I: Ja ja, jŏ wiym. Po ślōnsku czynsto je -ej tam, kaj po polsku je -aj: dej, wczorej, dzisiej.
J: Mŏsz recht. A co to je tyn dzióbek?
I: Tegoch niy wiedziała przōdzi, ale jak żech suchała tyj pieśniczki, to rozumiã, co to je całusek?
J: A znŏsz inksze słowo na to?
I: Aha! A właśnie, że znōm! Kusik.
J: Wow! To dalij. Pojakymu drugŏ linijka je: Moja roztomiłŏ, moja roztomiłŏ.
I: Bo przimiotniki we podstawowyj formie rodzaju żyńskigo majōm kōńcōwka: -o. To je „a pochylōne”.
J: A terŏzki spōmnymy sie kōńcōwki ze piyrszyj perzōny czasownikōw we czasie terŏźniyjszym, znaczy się „jŏ”:
I: Aha, tam je -ã jak w robiã abo -ōm jak jak w gŏdōm. We śpiywce w piyrszyj sztrofie je: niy dostanã i zrobiã. I tyż tak je w rzeczowniku żyńskim na pytanie: kogo? co? – znaczy sie we bierniku: zrobiã se ranã.
J: Prŏwda to je. Tam sōm słowa: Bo jak dzióbka niy dostanã. Zrobiã jŏ se w sercu ranã.
I: A potyn je ta drugŏ kōńcōwka ze „o pochylonym”: Niy dōm Ci, niy dōm Ci. Mojego dzióbecka, mojego dzióbecka,
J: Szumnŏ to je analiza. I na kōńcu je jeszcze? Gŏdała żeś, co spamiyntałaś tã pieśniczkã.
I: Bo mōj dzióbek niy błŏzynek. Niy dostanie żŏdyn synek. Mojego, mojego, mojego dzióbecka!
J: Spokopiyła żeś tyn koniec?
I: Tak trochã. Niy wiym, co to błŏzynek…
J: To taki mały błŏzyn – znŏsz taki ausdruk: niy rōb mie za błŏzna abo za bŏzna. Ale tukej chyba to trza spokopić jak jakisik wic? szpas? W synsie to niy bele co.
I: I synek to wiym. To juzajś taki hōmōnim. Mŏ dwa znaczynia. My kejś gŏdały. Może być ‘syn’ – ftoś mŏ synka i cerã. A jŏ mōm dwōch synkōw. I może być ‘chłopiec’ – do przikłŏdu: idōm tam synek i dziołcha.
J: A ślōnske śpiywki mogōm śpiywać i synki, i dziołchy. A druge synki i dziołchy mogōm suchać i uczyć sie ślōnskigo.
GRAMATYKA
Przy okazji piosenki „Dzióbka dej” warto powiedzieć, że nie wszyscy i nie zawsze śpiewają ją tak samo. Widać tu po pierwsze różnice regionalne na Śląsku – może tam być w pierwszym wersie: moja roztōmiłŏ albo moja roztōmiła z ŏ lub a na końcu przymiotnika. Nie wszędzie przecież wymowa jest identyczna. Wyrażenie mojego dzióbecka ze zmazurzonym cz > c może nie mieć tego mazurzenia w centralnej i południowej części Górnego Śląska i brzmieć: dzióbeczka. Te inne sposoby wymowy mogą też wynikać z sytuacji i celu śpiewania. Jeśli to cel wystawienniczy, jeśli to bardziej folkloryzm niż folklor, mogą wystąpić spolszczenia wymowy niektórych wyrazów, wyrażeń i zwrotów.
Nowy cykl audycji w Radiu Katowice. Iwona Kwaśny, dziennikarka, Zagłębiaczka, postanowiła uczyć się śląskiego, ale tak, jak języka obcego. Na lekcje, a w zasadzie na "Korki ze śląskiego" zapisała się do znakomitej profesorki, językoznawczyni Jolanty Tambor z Uniwersytetu Śląskiego, dla odmiany rodowitej Ślązaczki. Co tydzień inna lekcja i inny temat, do którego dołączamy tekst dialogu i instrukcję gramatyczną, w opracowaniu prof. Jolanty Tambor. Audycje realizuje Krzysztof Kiczek.
