Ô klachaniu
I: Jola, witej. Jŏ chciała Ciã spytać. Bo my gŏdały niydŏwno ô familŏkach i siyniach we familŏkach. I ô bajtlach na siyni, i ô babach przed familŏkym. Gŏdałaś, co ôni klachali.
J: Ja i gŏdały my, co klachanie niy musiało być złe, niy musiało być szpetne.
I: Nō właśnie, a jŏ kejś… czytała? słyszała? że klachula, to niy je dobre słowo.
J: Mŏsz recht. U mie w szkole tak było. Jak my na jakoś dziołcha gŏdały klachula, to znaczy sie ôna ônaczyła take ôbgŏdowanie, take ôszerdzanie kogo.
I: Aha! A jŏ sie tak myślã, co czasym jakeś chopy sōm bardzij take take…
J: Ôszydne?
I: Ja ja. I klachajōm tak samo abo i gorzij niźli baby. To idzie tyż chopa tak zamianować?
J: Ja. To by ôn mioł być mianowany: klachŏcz.
I: To take klachanie niy je dobre. Ale tak poklachać, w synsie pogŏdać ô tym, co mie uwiyro… a ja! pamiyntōm: szteruje! to tyż je dobrze. To sie czowiekowi lekcij żyje.
J: Doprŏwdy mŏsz recht. Czasym nie idzie sie zdusić czego u siã. A ô dobrych rzeczach tyż fajnie pogŏdać.
I: Dyć, poôsprawiać ô dzieckach i jejich sukcesach, ô swojich fajnych przipadkach. To mōm rada.
J: To jŏ Ci zŏwdy suża za suchŏcza. Lubiã słyszeć, co sie kōmu fajnego przitrefiyło.
I: Jŏ tyż.
J: A jak my gŏdały ô takich richtig klachulach, to jeszcze za bajtla my gŏdali czasym na kogoś tyrtula.
I: To je takŏ co tyrtŏ?
J: Gynał.
I: A co je tyrtać?
J: Tyż tak trochã jak klachać, że plotkować. Ale tyż, że dużo i gibko gŏdać.
I: To chop bydzie tyrtŏcz?
J: Skuli mie ja. To fajny taki przirostek do ônaczyniŏ mian chopskich.
I: A -ula do babskich?
J: Niby ja. Ale ino do takich, co niy sōm neutralne, niy sōm ajnfachowe.
I: Ja. Pamiyntōm! My gŏdały ô fachach i tam do babōw bōł przirostek -ka: przedŏwŏczka, grubiŏrka, listōnŏrka…
J: A na -ula, ôkrōm klachula i tyrtula, może jeszcze być drzistula, fyrtula, rajcula i jakesik inksze. Ône niy sōm fest gorszliwe, ale neutralne tyż niy sōm.
I: To myślisz, idzie tak gŏdać? Eli lepij niy?
J: Jŏ myślã, takŏ rajcula – do bajtla, do małyj dziołszki to może być i przichwŏlanie. Co ôna takŏ mōndrŏ i rezolutnŏ.
I: Czyli zależy ôd sytuacyje?
J: Ja! Za taki piykny dopełniŏcz, to jŏ Ci przichwolōm i gŏdōm coś szprytnŏ rajcula.
GRAMATYKA
Dziś rozmawiałyśmy o przyrostkach nazw żeńskich i męskich. Wśród męskich wspomniałyśmy o przyrostku -ŏcz, który tworzy nazwy wykonawców czynności i może być stosowany zarówno do nazw neutralnych, jak sprzedŏwŏcz, szwŏcz (choć częściej w tej roli występuje -ŏrz: masŏrz, golŏrz, baniŏrz), jak i do przezwisk, wyzwisk, jak tu: tyrtŏcz czy klachŏcz. Z kolei w nazwach żeńskich wykonawczyń czynności podział na nautralne i pejoratywne jest o wiele wyraźniejszy. Sufiks, przyrostek -ula stosowany jest w zasadzie wyłącznie do nazw o zabarwieniu ujemnym.
Nowy cykl audycji w Radiu Katowice. Iwona Kwaśny, dziennikarka, Zagłębiaczka, postanowiła uczyć się śląskiego, ale tak, jak języka obcego. Na lekcje, a w zasadzie na "Korki ze śląskiego" zapisała się do znakomitej profesorki, językoznawczyni Jolanty Tambor z Uniwersytetu Śląskiego, dla odmiany rodowitej Ślązaczki. Co tydzień inna lekcja i inny temat, do którego dołączamy tekst dialogu i instrukcję gramatyczną, w opracowaniu prof. Jolanty Tambor. Audycje realizuje Krzysztof Kiczek.
