Drugi dzień świąt Bożego Narodzenia to wspomnienie świętego Szczepana - pierwszego męczennika Kościoła katolickiego.
Kościół prawosławny też czci Szczepana, jako Stefana - apostoła-męczennika, i wspomina czterokrotnie w roku: 9 i 17 stycznia, 15 sierpnia i 28 września. Greckie imię Stephanos znaczy "wieniec" i jest tłumaczone na język polski jako Stefan lub Szczepan.
Szczepan, z pochodzenia Żyd z Jerozolimy, był chrześcijaninem i jednym z siedmiu diakonów pomagających apostołom Jezusa Chrystusa. Zginął za wiarę około 36 roku, ukamienowany przez społeczność żydowską w Jerozolimie. Według Dziejów Apostolskich, przed śmiercią Szczepan modlił się, by grzechy jego prześladowców zostały im wybaczone. Świadkiem kamienowania Szczepana był Szaweł - Żyd z Tarsu, późniejszy święty Paweł, nazwany Apostołem Narodów, który również zginął śmiercią męczeńską za wiarę.
W ikonografii przedstawia się Szczepana jako młodego diakona w białej tunice lub w bogato tkanej dalmatyce. Jego atrybutami są: księga Ewangelii, kamienie na księdze lub w jego rękach, gałązka palmowa. Męczennik jest patronem diakonów, woźniców, murarzy, krawców, kamieniarzy, tkaczy, kucharzy oraz diecezji wiedeńskiej.
Kult Szczepana rozwinął się wkrótce po jego śmierci. Jego grób odkryto w 415 roku. Później Atena Eudokia - żona cesarza bizantyńskiego Teodozjusza II - kazała wybudować bazylikę, konsekrowaną w 460 roku. Świątynia przechodziła różne koleje losu, była niszczona i odbudowywana. W XIX wieku na jej fundamentach wzniesiono obecną bazylikę.
Z dniem świętego Szczepana w dawnej Polsce łączyło się wiele zwyczajów
W tym dniu od wieków w niektórych parafiach kultywowany jest zwyczaj obrzucania księdza owsem i święcenia ziarna. Owies, którym rzuca się w księdza, po mszy jest zbierany i na wiosnę trafia w glebę.
W niektórych wsiach północy województwa śląskiego poświęcony owies rozsypywany jest po mieszkaniu. Jeśli głośno szeleści, to oznacza, że lato będzie burzowe. Przed laty poświęcony owies miał wskazywać jaki będzie urodzaj na owies.
Gospodyni smarowała belki u pułapu miodem i rzucała owies do góry. Jeśli dużo ziaren przylepiło się, to oznaczało dobre plony. Wieczór 26 grudnia nazywano "szczodrym", ponieważ służba dworska składała panom życzenia, otrzymywała poczęstunek i prezenty. Potem podobnie jak gospodyni po przyjęciu smarowano miodem pułap i rzucano ziarno. Jeśli zboże przylgnęło, było to dobrą wróżbą na pomyślne zbiory.
Zgodnie z tradycją, w drugim dniu Świąt Bożego Narodzenia swoją wędrówkę rozpoczynają też kolędnicy
Pierwszy dzień świąt u dawnych górali był czasem dla domu i rodziny, spędzano go w ciszy przeżywając narodziny Boga. Wówczas modlono się i śpiewano kolędy. Natomiast drugi dzień, czyli Szczepana, to był czas odwiedzin, radości i zabaw - opowiada etnograf z wiślańskiego muzeum Małgorzata Kiereś.
Drugiego dnia świąt zaczynały chodzić grupy kolędnicze charakterystyczne dla poszczególnych dolin wiślańskich. Tak zwani połaźnicy, w tradycji wyłącznie mężczyźni, chodzili po zagrodach do rana dnia następnego. Połaźnicy nie wchodzili do domów, a winszowali stojąc w obejściu, zostawiając gospodarzowi wybór, czy do nich wyjdzie z datkiem, czy nie.
Autor: Jarosław Krajewski, Zdzisław Makles/iar/ml/
