Nowy cykl audycji w Radiu Katowice. Iwona Kwaśny, dziennikarka, Zagłębiaczka, postanowiła uczyć się śląskiego, ale tak, jak języka obcego. Na lekcje, a w zasadzie na "Korki ze śląskiego" zapisała się do znakomitej profesorki, językoznawczyni Jolanty Tambor z Uniwersytetu Śląskiego, dla odmiany rodowitej Ślązaczki. Co tydzień inna lekcja i inny temat, do którego dołączamy tekst dialogu i instrukcję gramatyczną, w opracowaniu prof. Jolanty Tambor. Audycje realizuje Krzysztof Kiczek.
Gołymbie
J: Witej, Iwōnko.
I: Cześ! Powiydz mi, czy po ślōnsku pedzieć kōmu, co mŏ ptŏka, to je ôbraza?
J: W synsie czy to kōmusik ubliżŏ?
I: Nō, toch miała na myśli.
J: W synsie takoś miała idyjo?
I: Nō, ja ja – ale już mie niy sztrofuj za gramatykã, ino gŏdej: ja czy niy?
J: Ale jeszcze mi powiydz, czamu sie ô to pytŏsz.
I: Boch słyszała, jak jedyn chop do drugigo chopa gŏdoł we piyrszyj perzōnie: jŏ mōm ptŏka, a tak richtig to pedzioł: mōm sztyry ptŏki. A joch słyszała, co mieć ptŏka, to niy je okej…
J: Ty, a fto tak pedzioł?
I: Nō, wiysz… tyn mōj sōmsiŏd, co trzimie gołymbie…
J: Ach, nō ja! Tōż my sōm w dōma! Ôn chowie gołymbie, znaczy sie możno richtig mŏ sztyry ptŏki :)
I: Ach, nō ja!!! Żech niy spokopiyła!
J: Ale możno i to była takŏ jakoś metafora? Że po piyrsze, mŏ ptŏka w synsie, że ôd ônego hobby to je chowanie gołymbi.
I: Nō, tak może richtig być.
J: I jeszcze może mieć inne ptŏki. Bez przikłŏd: mŏ rŏd grać w szkata, skludzŏ nŏklejki na sztrachecle i sōm piecze chlyb w piekarŏku.
I: Ale to wszyjsko sōm fajne ptŏki. Żŏdne z tego to niy je ôbraza.
J: Nō niy, ôbraza je wtedy, kej gŏdōmy, co ktoś robi cosik gupie. Mogymy pedzieć, co mŏ ptŏka abo mŏ ipi, abo jeszcze mŏ ała! A kejś my sie przezywali: ty mŏsz ała, dwa bolŏki, twoje dzieci sōm glacŏki.
I: Trochã śmiyszne, niy? Bo ała chyba tyż je, że go cosik boli, niy?
J: Ja, że sie skalyczył, mŏ rana.
I: Ja, ja. W jakichś gŏdkach, coś nagrywała na tym portal Regiōnalnŏ Edukacyjŏ na Ślōnsku, tam było o lykŏrzu. I tam take były roztōmajte słowa.
J: Właśnie. A jak ftoś sie piźnie w rynkã abo jak liźnie na klojzdōwce i sie walnie we kolano, to wiysz, co mu sie robi take sine, trochã modre, trochã żōłte…
I: Siniŏk?
J: Ôn je kalny tyn bolŏk i mianuje sie kalniŏk.
I: Ja ja, jŏ to słyszała. Kalniŏk!
J: Nō, ale kalniŏk to jeszcze je do strzimaniŏ, gorzyj jak je rana i leci krwia, jŏ niy ciyrpiã tego.
I: Mŏsz recht, bo jak leci krwia i ôna fest leci, to może być zakażynie i wtedy trza czasym dostać szprica na to.
J: A co? Ty mŏsz stracha przed szpricōm.
I: Stracha jak stracha, ale niy mōm tego rada!
J: Fajnie! Zaczły my ôd ptŏkōw, a skōńczyły na bolŏkach i kalniŏkach. Ha!
I: Ja, to na drugi rŏz jŏ chcã ô ptŏkach!
J: W synsie mŏsz ptŏka na punkcie ptŏkōw!
GRAMATYKA – LEKSYKA
W dzisiejszej lekcji mówiłyśmy o znaczeniach przenośnych niektórych wyrazów i zwrotów. Wymieniałyśmy frazeologizmy, idiomy: mieć ptŏka, mieć ała i ustalałyśmy ich znaczenia. Oba te zwroty można rozumieć dosłownie: mieć ptŏka może znaczyć ‘hodować jakiegoś ptaka, ptaszka’, a mieć ała znaczy ‘uderzyć się lub skaleczyć’ i mieć ranę, siniak, opuchliznę. Z kolei jako frazeologizmy używane są w znaczeniach przenośnych. Cechą frazeologizmu jest to, że jego znaczenie nie jest sumą znaczeń wyrazów składowych. I tak miec ptŏka może znaczyć ‘mieć hobby’, ale też być szalonym, niespełna rozumu, głupawo, głupkowato się zachowywać. Mieć ała metaforycznie znaczy również ‘gadać czy robić głupstwa’.
