Wyższy Urząd Górniczy pracuje nad uruchomieniem Funduszu Naprawy Szkód Górniczych. "Jesteśmy po kilku rozmowach z Głównym Geologiem Kraju, podsekretarzem stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska" - przyznał w rozmowie z Łukaszem Łaskawcem na antenie Radia Katowice prezes WUG-u Piotr Litwa. Dodał, że to dalej jest "faza koncepcyjna, ale daleko posunięta".
— Rozmowy naprowadziły nas na możliwość rozwiązania w postaci kilku wariantów i powoli zbliżamy się do wspólnego stanowiska z Głównym Geologiem Kraju. Jest zgoda co do tego, żeby taki fundusz został utworzony — mówił Piotr Litwa. Fundusz miałby pokrywać koszty związane z usuwaniem i naprawą szkód, kiedy nie da się ustalić, kto jest za nie odpowiedzialny, nie ma przedsiębiorcy lub jego następcy prawnego. Gość Radia Katowice podkreślił, że nie musi funkcjonować przy Wyższym Urzędzie Górniczym, a jako subfundusz w Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska.
Szef WUG-u wyjaśniał, w jaki sposób zasilać budżet funduszu. "Nie chcemy obciążać przedsiębiorców dodatkową opłatą" — zaznaczył. „Pomysł jest taki, żeby środki finansowe, które wpływają do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska w postaci tak zwanej opłaty eksploatacyjnej; 40 procent tej opłaty idzie do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska na konkretne cele związane właśnie z poprawą środowiska, et cetera. I część tych środków byłaby wykorzystywana właśnie celem pokrycia tych spraw, które są związane z ujawnianiem się szkód górniczych na terenach, gdzie nie ma przedsiębiorcy" — wyjaśnił gość rozgłośni.
W skali całego kraju w pierwszej połowie tego roku wpłynęło do Okręgowych Urzędów Górniczych 10 wniosków o zawarcie ugody. Dodatkowo wniesiono 21 pozwów w stosunku do dyrektorów urzędów na kwotę prawie 80 milionów złotych.
— Polski rząd zgłosił organ właściwy, którym jest prezes Wyższego Urzędu Górniczego, w terminie, czyli na początku tego roku" - mówił w Radiu Katowice prezes WUG-u. W ten sposób odniósł się do raportu Fundacji Instrat, według którego z pięciomiesięcznym opóźnieniem wskazano Unii Europejskiej organ odpowiedzialny za nadzór nad realizacją rozporządzenia metanowego w Polsce. Rozporządzenie obowiązuje od sierpnia ubiegłego roku, a od 2027 roku będą obowiązywały limity dotyczące emisji metanu z systemów wentylacji kopalń.
Prezes Wyższego Urzędu Górniczego zaznaczył, że "aby móc w pełni stosować przepisy unijnego rozporządzenia konieczne jest wdrożenie ustawy na poziomie krajowym". Wówczas WUG będzie mógł egzekwować stosowanie przepisów. „Na razie nie mamy do tego narzędzi. To znaczy do wszystkiego nie mamy narzędzi. Mamy narzędzia do części zadań - zbieramy w tej chwili informacje od operatorów, publikujemy te informacje zgodnie z wymogami rozporządzenia, ale na przykład nie mamy w tej chwili żadnej podstawy do tego, żeby nałożyć jakąkolwiek karę na któregokolwiek z operatorów" — przekazał Piotr Litwa w rozmowie z Łukaszem Łaskawcem.
W Wyższym Urzędzie Górniczym przygotowano projekt ustawy krajowej, która wdraża przepisy unijnego rozporządzenia. „Został (...) przekazany do ministra energii i w tej chwili w Ministerstwie Energii trwają prace, które mają na celu uruchomienie całego procesu legislacyjnego" — podsumował prezes WUG-u.
Pod koniec września Najwyższa Izba Kontroli zaalarmowała, że gospodarcze wykorzystanie kopalnianego metanu w Polsce jest na niskim poziomie. W przypadku utrzymania się obecnego trendu, polskim spółkom węglowym już w 2027 roku grozić będą miliardowe kary.
Z prezesem WUG-u Piotrem Litwą rozmawia Łukasz Łaskawiec.
Gościem wtorkowej, porannej rozmowy Radia Katowice jest prezes Wyższego Urzędu Górniczego Piotr Litwa. Dzień dobry.
Dzień dobry państwu, dzień dobry panu.
Panie prezesie czy w Wyższym Urzędzie Górniczym trwają już zaawansowane prace nad utworzeniem Funduszu Naprawy Szkód Górniczych? Czy to jest wciąż faza koncepcyjna? Przypomnę, to jest pana autorski pomysł. Kiedy możemy się spodziewać konkretów?
To jest w dalszym ciągu faza koncepcyjna, aczkolwiek dlatego posunięta, dlatego że jesteśmy już po kilku rozmowach z gospodarzem ustawy Prawo geologiczne i górnicze, z głównym geologiem w kraju podsekretarzem w ministerstwie klimatu i środowiska, które to ministerstwo ma wiodący głos w kwestiach dotyczących nowelizacji tego aktu i innych z tym związanych. Mam na myśli również ustawę Prawo ochrony środowiska. Te rozmowy naprowadziły nas na możliwość rozwiązania w postaci kilku wariantów i powoli zbliżamy się do wspólnego stanowiska z głównym geologiem kraju. To znaczy jest zgoda, co do tego żeby taki fundusz został utworzony. Niekoniecznie musiałby on funkcjonować przy Wyższym Urzędzie Górniczym. Mógłby funkcjonować jako taki swoistego rodzaju słup-fundusz w Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska, z którego my byśmy mogli jako organ właściwy -według stanu prawnego na dzisiaj, organami właściwymi tak naprawdę są dyrektorzy Okręgowych Urzędów Górniczych a nie prezes Wyższego Urzędu Górniczego-, dyrektorzy Okręgowych Urzędów Górniczych mogliby czerpać środki finansowe na pokrycie właśnie tych szkód z tego subfunduszu, który by działał w ramach Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Złożem.
Panie prezesie, właśnie o te fundusze chcę zapytać bo jakie będą źródła finansowania? Czy to będą składki spółek górniczych? Czy może Wyższy Urząd Górniczy i główny geolog kraju mają inne pomysły na to skąd te pieniądze brać? Przypomnę, ten fundusz ma pokrywać koszty związane z usuwaniem i naprawą szkód kiedy nie da się ustalić kto jest za nie odpowiedzialny.
Dokładnie, to jest clou sprawy. 1 stycznia 2003 roku organy nadzoru górniczego, a dokładnie rzecz biorąc dyrektorzy Okręgowych Urzędów Górniczych, zostali wskazani na poziomie ustawy jako ci, którzy reprezentują Skarb Państwa w sytuacjach kiedy mamy do czynienia ze szkodą górniczą a nie ma już przedsiębiorcy lub też nie ma następcy prawnego. Wymyślono taką formułę, że ktoś musi reprezentować Skarb Państwa, w związku z tym najlepiej by było żeby to był organ nadzoru górniczego. Mamy 22-letnie doświadczenie i praktykę w stosowaniu tego przepisu. Z naszych obserwacji i z naszych doświadczeń wynika, że w ostatnim okresie następuje wzrost liczby przypadków związanych z wnioskami o tego typu odszkodowania, gdzie nie ma przedsiębiorcy, albo jest przedsiębiorca, bo czasami też tak jest….
To skąd wziąć pieniądze żeby te szkody likwidować?
Do tej pory to było tak, tylko do tej pory skala była nieduża. To było w skali roku raptem kilka wniosków. W tym roku, tylko za pierwsze półrocze mamy 10 wniosków o zawarcie ugody, dodatkowo mamy 21 pozwów w stosunku do dyrektorów Okręgowych Urzędów Górniczych na kwotę prawie 80 milionów złotych. To są tego typu kwoty w skali -zaznaczam- całego kraju, bo sprawa nie dotyczy tylko i wyłącznie szkód spowodowanych eksploatacją czy też działalnością kopalń węgla kamiennego, ale każdego rodzaju górnictwa.
Cały czas pytam skąd pieniądze?
Po pierwsze absolutnie nie chcemy obciążać przedsiębiorców dodatkową opłatą, w związku z tym pomysł jest taki żeby środki finansowe, które wpływają do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska w postaci opłaty tzw. eksploatacyjnej, ponieważ każdy przedsiębiorca od wydobytej kopaliny ma obowiązek taką opłatę odprowadzić w proporcjach 60% dla gminy w przypadku węgla kamiennego, w przypadku ropy, gazu to są trochę inne proporcje, ale nie będziemy w to wchodzić i 40% tej opłaty idzie do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska na konkretne cele związane właśnie z poprawą środowiska etc., etc., ale…
Te środki mają być przeniesione?
…część tych środków byłaby wykorzystywana celem pokrycia tych spraw, które są związane z ujawnianiem szkód górniczych na terenach gdzie nie ma przedsiębiorcy.
Panie prezesie zmieniamy temat w naszej rozmowie. Porozmawiamy teraz o unijnych regulacjach i roli Wyższego Urzędu Górniczego. Polska będzie zobowiązana do nakładania kar na kopalnie, kar odzwierciedlających szkodliwość emisji. Rozporządzenie metanowe już obowiązuje, ale od 2027 roku zaczną obowiązywać unijne limity dotyczące emisji metanu a Wyższy Urząd Górniczy ma być organem nadzoru. Czy Urząd jest już do tego gotowy? Pytam bo Fundacja Instrat zwraca w swoim ostatnim raporcie uwagę, że z opóźnieniem wskazano WUG jako organ nadzoru, choć powinno to był wyłącznie formalnością.
Jeśli tak Fundacja Instrat twierdzi to się myli, dlatego że polski rząd zgłosił organ właściwy, którym jest -w tym przypadku- prezes Wyższego Urzędu Górniczego w terminie, czyli na początku tego roku. To po pierwsze. Rozporządzenie o którym mówimy, to jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z 13 czerwca 2024 roku i ono weszło w życie 4 sierpnia ubiegłego roku. Nakłada szereg obowiązków zarówno na przedsiębiorców, którzy nazywani są w tym rozporządzeniu operatorami. To dotyczy operatorów, którzy eksploatują, bądź też eksploatowali, a także zajmują się przesyłem węglowodorów, ale generalnie chodzi o emisję metanu w sektorze energetycznym.
Wyższy Urząd Górniczy będzie to kontrolował?
Wyższy Urząd Górniczy jest tym organem właściwym, który został wskazany jako ten, który jest odpowiedzialny, do monitorowania i egzekwowania stosowania przepisów tego rozporządzenia, ale żeby móc stosować przepisy rozporządzenia w pełni konieczne jest wdrożenie ustawy na poziomie krajowym.
Czyli na razie nie macie do tego narzędzi?
Na razie nie mamy do tego narzędzi, to znaczy do wszystkiego nie mamy narzędzi. Mamy narzędzia do części zadań, to znaczy zbieramy w tej chwili informacje od operatorów, publikujemy te informacje zgodnie z wymogami rozporządzenia, ale na przykład nie mamy w tej chwili żadnej postawy do tego żeby nałożyć jakąkolwiek karę na któregokolwiek z operatorów, ponieważ żeby móc coś takiego realizować trzeba mieć umocowanie w ustawie krajowej.
Czyli spodziewamy się działań parlamentu w tym zakresie i dopiero wtedy Wyższy Urząd Górniczy będzie mógł coś zrobić.
Pierwsze działanie zostało już zrealizowane, bowiem w lipcu ubiegłego roku weszła w życie nowelizacja ustawy Prawo geologiczne i górnicze, z której to nowelizacji wynika, że prezes WUG-u jest tym organem właściwym, ale na tym się to zakończyło. W WUG-u został przygotowany projekt ustawy krajowej, która wdraża przepisy rozporządzenia. Został ten projekt przekazany do ministra energii i w tej chwili w ministerstwie energii trwają prace, które mają na celu uruchomienie całego procesu legislacyjnego.
O finale tych prac będziemy oczywiście informować na antenie Radia Katowice bo to jest ważny temat, szczególnie dla województwa śląskiego. Musimy postawić kropkę panie prezesie. Moim i państwa gościem był prezes Wyższego Urzędu Górniczego Piotr Litwa. Dziękuję za spotkanie i rozmowę.
Dziękuję bardzo.
Zawsze jesteśmy w centrum wydarzeń. Dyskutujemy o problemach ważnych dla kraju i regionu. Zadajemy trudne pytania, zmierzamy do sedna sprawy. Wykładamy kawę na ławę.
