Przesłaniem 44. rocznicy pacyfikacji kopalni "Wujek" powinno być to, by władza nigdy więcej nie zdecydowała się skierować przeciwko społeczeństwu czołgów i wojska - mówił o tym w Radiu Katowice dyrektor Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności Robert Ciupa. 16 grudnia 1981 roku zginęło 9 górników, a kilkudziesięciu zostało rannych. Gość Łukasza Łaskawca zaapelował, by zawsze dominowały dialog i rozmowa, które prowadzą do rozwiązywania konfliktów. Robert Ciupa zachęcił też do włączenia się w dzisiejsze obchody.
— Spotykamy się pod pomnikiem, i tutaj apeluję do wszystkich, aby rzeczywiście przyjść w pokorze, stanąć pod pomnikiem i pamiętać o tym, że zawdzięczamy tym ludziom wolność i tym samym wszyscy jesteśmy tacy sami — mówił dyrektor Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności.
Punktualnie o 11:00 w Katowicach wybrzmią syreny alarmowe. Test systemu będzie połączony z upamiętnieniem ofiar pacyfikacji w kopalni "Wujek". W tym czasie stolica regionu zatrzyma się w ciszy na minutę. Do udziału w akcji "Zatrzymać miasto" zachęcał na antenie Radia Katowice Robert Ciupa.
— Apeluję (...) do wszystkich mieszkańców, aby się zatrzymać na ten moment, kiedy zawyją wszystkie syreny w mieście, po to, aby przypomnieć o tych ludziach, o tych, którzy rzeczywiście oddali za naszą wolność życie" — mówił gość rozgłośni. „To musi być silny impuls, który pokaże, że faktycznie to jest to wydarzenie, do którego się wszyscy odnosimy. To jest to wydarzenie, na którym nam zależy. My musimy nauczyć się pamiętać i pielęgnować swoją swoją historię" — kontynuował Robert Ciupa. Szef ŚCWiS dopytywany przez prowadzącego, czy chciałby, żeby Katowice zatrzymywały się, tak jak Warszawa w rocznicę Powstania Warszawskiego, odparł: „Tak, no do tego dążymy. Tak, to jest właśnie ten moment historyczny, w którym chcemy uczestniczyć i który chcemy pokazywać naszym mieszkańcom". Swój udział w akcji "Zatrzymać miasto" zgłaszają kolejne instytucje. To między innymi Instytut Pamięci Narodowej, Biblioteka Śląska, Teatr Śląski i Radio Katowice.
O 11:00 przed Pomnikiem Górników Poległych spotkają się też biegacze. "Mamy tak naprawdę tysiąc biegaczy ze szkół z całego województwa śląskiego. Z każdej z tych szkół biegnie po dziewięciu (uczestników — przyp. red.). To jest właśnie ten żywy pomnik tego miasta, żywy pomnik pamięci, no i pokazujemy, że młodzież pamięta. To jest też takie wydarzenie, którego nam zazdroszczą w całej Polsce, bo mówi się, że młodzież nie interesuje się historią, a tutaj mamy tak naprawdę ponad 100 szkół. Pokazujemy, że jest inaczej, po prostu trzeba do nich trafić i trzeba tę historię pokazać w sposób ciekawy, interesujący" — zaznaczył gość rozgłośni.
Główne obchody 44. rocznicy pacyfikacji strajku w kopalni "Wujek" rozpoczną się mszą w kościele pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego przy ulicy Pięknej o 13:00. Po mszy uczestnicy przemaszerują pod Pomnik Poległych Górników, gdzie przemówienie wygłosi prezydent Karol Nawrocki.
Z dyrektorem Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności Robertem Ciupą rozmawia Łukasz Łaskawiec.
Gościem Radia Katowice jest dyrektor Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności Robert Ciupa. Dzień dobry.
Dzień dobry państwu, dzień dobry panu.
Panie dyrektorze, dziś przypada 44. rocznica pacyfikacji kopalni "Wujek". 16 grudnia 1981 roku zomowcy oddali strzały do protestujących górników. Zginęło dziewięciu z nich, a kilkudziesięciu zostało rannych. To była największa tragedia stanu wojennego. Jakie jest najważniejsze przesłanie, które w tę rocznicę, 44. już, musi wybrzmieć dla mieszkańców nie tylko województwa śląskiego, ale i całego kraju.
Myślę, że są dwa takie przesłania. Jedno przede wszystkim dotyczące tego żeby nigdy więcej coś takiego się nie wydarzyło, żeby nigdy więcej władza nie zdecydowała się wyprowadzić przeciwko swojemu społeczeństwu czołgów i wojska, żeby nie doszło to takiej walki która miała miejsce w stanie wojennym, żeby zawsze dominował dialog. Tak się rozwiązuje problemy a nie czołgami w tym kraju. To jest taka nauczka na przyszłość po to abyśmy czerpali wiedzę z tego momentu. Druga rzecz -chyba dla mnie najważniejsza- dotycząca teraźniejszości, czyli tego że mamy dzisiaj rocznicę, spotykamy się pod pomnikiem i tutaj apeluję do wszystkich aby rzeczywiście przyjść w pokorze, stanąć pod tym pomnikiem i pamiętać o tym, że zawdzięczamy tym ludziom wolność. Wszyscy jesteśmy tacy sami w tym miejscu, pod tym pomnikiem.
Punktualnie o godzinie 11:00 zatrzyma się miasto. To kolejna odsłona akcji, której celem jest upamiętnienie ofiar pacyfikacji kopalni „Wujek”. W Katowicach wybrzmią syreny alarmowe, o czym informujemy na antenie Radia Katowice już od wczoraj. Mieszkańcy będą mogli zatrzymać się na symboliczną minutę. Czy ta akcja „Zatrzymać miasto” cieszy się zainteresowaniem panie dyrektorze?
Mam taką nadzieję oczywiście. Nie obserwuję całego miasta, ale apeluję także tutaj do wszystkich mieszkańców, po to aby się zatrzymać na ten moment kiedy zawyją wszystkie syreny w mieście, po to aby przypomnieć o tych ludziach, o tych którzy rzeczywiście oddali za naszą wolność życie. Chyba też jedno ważne przesłanie z tego miejsca, o 11:00 pod pomnikiem poległych górników mamy tak naprawdę tysiąc biegaczy ze szkół z województwa śląskiego. Z każdej z tych szkół biegnie po dziewięciu, więc to jest ten żywy pomnik tego miejsca, żywy pomnik pamięci. Pokazujemy, że młodzież pamięta. To jest też takie wydarzenie, którego nam zazdroszczą w całej Polsce. Mówi się, że młodzież nie interesuje się historią a tutaj mamy ponad sto szkół, z całego województwa i nie tylko województwa śląskiego. Pokazujemy, że jednak jest inaczej, po prostu trzeba do nich trafić i trzeba tę historię pokazać w sposób ciekawy i interesujący.
Za chwilę będę też pytał właśnie pana dyrektora o to jak dotrzeć do młodych ludzi z tą wiedzą historyczną, ale wcześniej o tych wspomnianych szkołach, bo jest też inicjatywa Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności skierowana właśnie do szkół. Centrum zachęca do włączenia się w akcję „Cicha przerwa” i ta akcja nawiązuje do przerw ciszy - spontanicznej, oddolnej akcji młodzieży szkół średnich w stanie wojennym. Na czym dziś polega ta akcja panie dyrektorze i czy ten symboliczny gest jest ważny w szkolnej edukacji historycznej?
My od 81. roku, tak mówię my bo to także nasi poprzednicy, którzy wtedy pracowali na kopalni „Wujek” po stanie wojennym, od tego momentu zawsze walczyli o pamięć. My tę walkę staramy się kontynuować w sferze edukacji. To jest tak, że czerpiemy rzeczywiście z tych lat 80. , no bo jeśli w latach 80. w oporze wobec stanu wojennego, uczniowie potrafili tworzyć ciche przerwy, czyli nie mówić nic stojąc na przerwach oddając hołd poległym, to staramy się nawiązać do tej tradycji, wprowadzić to także tutaj na Śląsku, wprowadzić w szkołach całego województwa i tym samym zachęcić młodzież do pamięci i do tożsamości, do dbania o tę tożsamość, tę tożsamość najważniejszą tego regionu. Cały czas powtarzam wszędzie i wobec, że „Wujek” jest tą tożsamością współczesnego, teraźniejszego Śląska. Ci ludzie, którzy na „Wujku” walczyli to są zarówno ci, którzy tutaj byli zarówno z dziada pradziada, ale także ci którzy przyjechali. To jest nasza tożsamość dzisiejsza, do której się zawsze odwołujemy i tym samym staramy się to wprowadzać w szkołach ponieważ najczęściej jest tak, że każdy kogoś z tej kopalni „Wujek” z tamtego czasu tutaj w mieście znał, albo ktoś z rodziny na tej kopalni „Wujek” wtedy był, ktoś pomagał, ktoś piekł pieczywo, ktoś przynosił jedzenie. Tak, to jest nasza wspólna historia, nasza wspólna tożsamość.
Panie dyrektorze a jakimi metodami można jeszcze dotrzeć do młodego pokolenia z tą wiedzą o pacyfikacji kopalni „Wujek”?
Ja myślę, że tylko prawdą i emocjami. To są dwie rzeczy, które zawsze działają. Nigdy nie można ich okłamywać, to po pierwsze. Po drugie, opowiadać o tym, jak ci ludzie odczuwali wtedy ten stan wojenny -a takich relacji mamy bardzo wiele-, jakie to wzbudzało w nich emocje i te emocje musimy pokazywać także na naszej wystawie, na którą oczywiście zawsze serdecznie zapraszam. Te emocje okazuje się są podobne do dzisiejszych emocji, które mamy bardzo często, do tego że jesteśmy tacy sami, jak ci ludzie w latach 80., że pod pewnymi względami nic się nie zmieniliśmy. Rzeczywiście też bardzo często jesteśmy emocjonalni, że te sprawy są dla nas ważne. Okazuje się, że jeśli mamy wolność, to gdyby nam ją zabrano to byłoby coś bez czego nie potrafilibyśmy normalnie funkcjonować w dzisiejszym świecie, więc dobrze jest zwracać na to uwagę, pokazywać ten aspekt historii. Wolność to jest coś, co wszyscy rozumiemy bardzo dobrze.
Ale czy pojęcie wolności się zmienia?
Właśnie, pojęcie wolności zmienia się, jak się tę wolność posiada, znaczy wtedy zaczynamy tę wolność rozbierać na różne części, wolność osobistą, indywidualną, zaczynamy się zastanawiać gdzie są granice tej wolności na przykład, czy możemy więcej, jak dużo możemy. Mam wrażenie, że tak naprawdę górnikom z kopalni „Wujek” chodziło o taką podstawową wolność, taką wolność żeby oni wszyscy mogli coś powiedzieć, byli wolni, mogli o sobie decydować. To są takie podstawy podstaw. Do tego chyba najmocniej nawiązujemy. To jeśli my dzisiaj rozmawiamy o wolności w kontekście indywidualnym i tych granicach, to jest taka dyskusja bardziej często akademicka i taka być może indywidualna. Natomiast jest coś ważniejszego, to jest właśnie ta wolność o którą oni walczyli, dzięki której dzisiaj w ogóle możemy na ten temat rozmawiać.
Panie dyrektorze, jak w przyszłości pielęgnować pamięć o pacyfikacji kopalni „Wujek” i ofiarach tej tragedii? Mówię tu o przyszłych dekadach. Świadkowie historii powoli od nas odchodzą.
Przede wszystkim musimy w przyszłym roku zatrzymać miasto realnie, znaczy to miasto musi w końcu stanąć. Muszą ludzie wyjść na ulicę, musimy zatrzymać całe miasto i do tego przyzwyczaić mieszkańców. To musi być silny impuls, który pokaże, że faktycznie to jest to wydarzenie do którego się wszyscy odnosimy, to jest to wydarzenie na którym nam zależy. My musimy nauczyć się pamiętać i pielęgnować swoją historię.
Chciałby pan żeby Katowice zatrzymywały się tak jak Warszawa?
Tak, to do tego dążymy. Tak, to jest właśnie ten moment historyczny, w którym chcemy uczestniczyć i który chcemy pokazywać naszym mieszkańcom.
Na koniec jeszcze chcę zapytać o dzisiejsze uroczystości panie dyrektorze. Jakie są główne punkty zaplanowanych wydarzeń? Teraz jesteśmy w studiu Radia Katowice, o 11:00 zatrzymuje się miasto, ale te wydarzenia będą trwały do późnego wieczora. Gdzie mieszkańcy będą mogli dołączyć do pielęgnowania tej pamięci?
Proszę państwa ja zawsze zapraszam pod pomnik, codziennie albo w każdym momencie kiedy państwo mają czas, żeby podejść, złożyć znicz, złożyć kwiaty. Dzisiaj jest podobnie, jeśli państwo macie chwilę czasu, to zapraszam w to miejsce. W skupieniu podejść samotnie, pomyśleć o tym miejscu, co się tutaj wydarzyło, o tych ludziach. Tak osobiście, indywidualnie pamiętać. Natomiast jeśli państwo chcą uczestniczyć w uroczystościach, to ja oczywiście zapraszam także na godzinę 11:00 na bieg, bo czasem jest tak, że to serce właśnie wtedy rośnie, jak się zobaczy tysiąc młodych biegaczy, którzy tam są i właśnie oni pamiętają. To jest taki dla mnie osobiście najbardziej wzruszający moment tego dnia. Natomiast później, o godzinie 13:00 mogą państwo uczestniczyć w mszy świętej w Kościele Podwyższenia Krzyża Świętego przy ulicy Pięknej, no i o 14:45 zaczynają się te główne uroczystości pod pomnikiem poległych górników. W dzisiejszych uroczystościach będzie uczestniczył także prezydent kraju pan Karol Nawrocki.
I tutaj musimy postawić kropkę. Moim i państwa gościem w Radiu Katowice był dyrektor Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności Robert Ciupa. Bardzo dziękuję za spotkanie i rozmowę.
Dziękuję. Zapraszam pod „Wujek”.
Zawsze jesteśmy w centrum wydarzeń. Dyskutujemy o problemach ważnych dla kraju i regionu. Zadajemy trudne pytania, zmierzamy do sedna sprawy. Wykładamy kawę na ławę.
