Wielkanocne jedzynie i śmiyrgust
I: Cześ, Jola. Gŏdały my ôstatni rŏz ô Wielkanocy. Powiydz mi, mŏsz rada te Świynta?
J: Ja. Jŏ mōm rada kożde świynta. Mōm rada trefiać sie z familijōm. Z cerōm, ziyńciym, wnuczkami, szwagerkōm i szwagrym i czasym jakymiś kamratami i kamratkami.
I: Na świynta? Z kamratami?
J: Nō, ja. Na niykere świynta jadymy za granicã i tam do sztudentōw zagranicznych i jejich rechtorōw, a naszych kamratōw, robiymy take pokazowe świynta.
I: I jak to robicie? Farbicie jajeczka?
J: Ja. Sztudynty majōm to radzi.
I: I co jeszcze?
J: Nojbardzij majōm radzi warzić take potrawy, co potyn sie jy na Wielkanocne śniŏdanie. I to czynsto je dō nich trochã dziwne, co u nŏs nojważniyjsze je na Wielkanoc śniŏdanie.
I: To je take trochã dziwne, ale i fajne. Na Gwiazdkã, w synsie na Boże Narodzynie nojważniejszŏ je wieczerzŏ, a na Wielkanoc śniŏdanie. A w inkszych krajach to prawie zŏwdy je ôbiŏd.
J: A co Wy jycie na śniŏdanie we Wielkanoc?
I: U mie jy sie żur, ale słyszałach, co na Ślōnsku ludzie niy śniŏdali ze żurym?
J: Niy śniŏdali, bo żur to przeca take jedzynie na beztydziyń. To ôn niy sztimuje na świynto.
I: Richtich. A co Ty mŏsz na śniŏdanie?
J: Muszōm być krŏszōnki – take co w Wielko Sobotã ksiōndz je poświyńciōł w kościele w koszyczku. Terŏzki je takŏ moda, taki trynd, coby sie trzaskać tymi jajcami, kere je mocniyjsze, ale to niy ma ślōnski ôbyczaj.
I: U mie tyż sie w ôstatnich rokach trzaskōmy. A potyn jymy bioły wōszt.
J: Ja, u mie w dōma tyż tak było, ale jŏ niy mōm rada biołego wōsztu. Ôn je fest tusty. Wolã chudo szinkã. I zŏwdy jym szałŏt. Szałŏt robiymy na kożde świynta – i na Gwiazdkã, i na Zajōnczka.
I: A mŏsz rada krŏć te wszyjske jarziny?
J: Corŏz wiyncyj pōmogajōm mi wnuczki. A pamiyntŏsz, co sie kreje do szałŏtu?
I: Ja. Marekwiŏ, pietruziel, kartofle, jajca, jabka, kiszōne ôgōrki, trochã selera.
J: I potyn miyszōmy, ja?
I: Ja ja. Z majōnezym i trochã z zymftym. Wszyjsko pamiyntōm.
J: A po śniŏdaniu jymy fajnisty słodki mazurek i tako szpecjalno zistã.
I: A co to je zista?
J: Po polsku to babka – może być drożdżowŏ, a może być tyż piaskowŏ abo makowŏ, abo i citrōnowŏ.
I: U mie zŏwdy je rolada makowŏ i syrnik.
J: Ale my sie smaka narobiyły. Ha!
I: To możno sie chlusnymy wodōm!
J: Gŏdŏsz ô pyndziałku, ja?
I: Ôn sie po polsku mianuje „lany poniedziałek” abo „śmigus-dyngus”. Po ślōnsku niy wiym.
J: Po naszymu to je śmiyrgust. Fest majōm go rade bajtle.
I: Ja ja. Mogōm lŏć wodã na mamulkã i inkszych majoryntnych.
J: Na szczyńście dzisioj to raczyj niy lejōm kiblami, ino trochã sikajōm sikowkōm.
I: Ale to je fajne ino wtedy, jak je ciepło.
GRAMATYKA
W naszych lekcjach poznajemy różne sposoby tworzenia neologizmów, derywatów, nowych wyrazów. Poznajemy rodziny wyrazów, relacje między wyrazami o tym samy rdzeniu. Ciekawe są pary wyrazów: czasownik i rzeczownik będący nazwą obiektu, narzędzia itp. Takimi parami są np. sikać
sikowkōm, farbić farbiczkōm, maszkycić maszkyty, śniŏdać śniŏdanie. To też mała podpowiedź, jak można tworzyć własne neologizmy, jak np. utworzyć czasownik, gdy znamy rzeczownik, albo odwrotnie? Ostatnio wymyśliłam sobie słówko do tytułu rozmówek śląskich – nazwałam je fandzołkami od fandzolić. Podoba się Wam?
Nowy cykl audycji w Radiu Katowice. Iwona Kwaśny, dziennikarka, Zagłębiaczka, postanowiła uczyć się śląskiego, ale tak, jak języka obcego. Na lekcje, a w zasadzie na "Korki ze śląskiego" zapisała się do znakomitej profesorki, językoznawczyni Jolanty Tambor z Uniwersytetu Śląskiego, dla odmiany rodowitej Ślązaczki. Co tydzień inna lekcja i inny temat, do którego dołączamy tekst dialogu i instrukcję gramatyczną, w opracowaniu prof. Jolanty Tambor. Audycje realizuje Krzysztof Kiczek.
