Przed wakacjami środowisko naukowe domagało się 3 procent PKB na naukę a dostało niewiele ponad 1 procent.
Czy to wystarczy, by uczelnie mogły się rozwijać a nie tylko trwać? Co to jest "Śląski Most" czyli o program, dzięki któremu studenci mogą realizować niektóre moduły i przedmioty na uczelniach partnerskich?
Wiceminister nauki prof. Marek Gzik o finansowaniu nauki w Polsce - 3 procent PKB to zbyt wiele.
Wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego profesor Marek Gzik mówił w Radiu Katowice, że kwota 46 miliardów złotych zapisana w projekcie przyszłorocznego budżetu na naukę jest niewystarczająca. Mimo wzrostu o ponad 2,5 miliarda złotych to zdaniem profesora Gzika jednak mało. Jednak jego zdaniem postulowana przez środowisko naukowe wartość 3 procent PKB jest zbyt duża.
"Gdy mówimy o 3 procentach w relacji do PKB, to mówimy o wzroście na poziomie 80 miliardów złotych - to jest po prostu nierealne. Ta relacja do PKB dzisiaj nie wygląda tak bardzo optymistycznie, ale pamiętajmy o tym, że rośnie tez nasze PKB."
Minister Gzik zgodził się ze zdaniem środowiska naukowego, że bez zwiększenia nakładów na naukę Polska będzie sprawnym producentem i dostawcą wykwalifikowanych usług, ale już nie autorem zaawansowanych technologii.
"Jeżeli chcemy być, a mamy ambicje wciąż piąć się w tej drabince najbardziej uprzemysłowionych i rozwiniętych gospodarek świata. Dzisiaj z dumą mówimy, że jesteśmy na 20-tym miejscu, no to rzeczywiście bez inwestycji w naukę, w rozwój my nie poprawimy swojej pozycji a być może nawet ją utracimy".
Zgodnie z projektem budżetu na naukę przeznaczono 1,05 procent przyszłorocznego PKB.
Wiceminister nauki profesor Marek Gzik: śląskie uczelnie powinny brać przykład z uczelni w Trójmieście.
Wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego profesor Marek Gzik powiedział w Radiu Katowice, że śląskie uczelnie powinny brać przykład z uczelni trójmiejskich, które potrafiły się zjednoczyć i tym samym zdobyć finansowanie z tamtejszej metropolii. Tam wynosi ono 1 procent budżetu Metropolii Trójmiejskie.
Jak mówił profesor Gzik teraz czas na uczelnie z Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.
"W przypadku naszej metropolii byłaby to kwota 200 milionów złotych na uczelnie śląskie. Wydatkowanie tych środków musiałoby oprzeć się na pewnym systemie, pomyśle. I tu pomysłów jest bardzo wiele. Ja jestem dużym zwolennikiem wspierania i finansowania dodatkowego młodych i dla tych wybitnych młodych tez byłaby to nobilitacja."
Profesor Marek Gzik powiedział także, że Konsorcjum Akademickie Katowice – Miasto Nauki, które powstało kilka lat temu to krok w dobrym kierunku.
"Nie konsolidacja, bo konsolidacja to jest tak, że później w miejsce dwóch uczelni powstaje czy też zostaje jedna i któryś z rektorów musi wyprowadzić sztandar. Ale federalizacja - tak. Federalizacja to jest zbliżenie tej współpracy, to są pewne obszary wspólne, ale wciąż uczelnie pozostają przy swoich tradycjach, przy swojej historii i nie tracą swojego szyldu."
Od tego roku akademickiego w katowickim konsorcjum powstał "Śląski Most” - studenci będą mogli wybierać i realizować moduły na uczelni partnerskiej, bez konieczności zmiany kierunku czy przenoszenia się na inną uczelnię.
Z wiceministrem nauki i szkolnictwa wyższego profesorem Markiem Gzikiem rozmawia Piotr Pagieła.
W rozmowie postaramy się odpowiedzieć czy 3% PKB (Produkt Krajowy Brutto) na naukę, czego domagają się środowiska naukowe, to kwota realna i czy w ogóle możliwa? Wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego profesor Marek Gzik jest o poranku gościem Radia Katowice. Dzień dobry panie ministrze.
Dzień dobry panie redaktorze, dzień dobry państwu, przede wszystkim dzień dobry studentom, którzy rozpoczynają już w tym dniu swój rok akademicki.
Panie profesorze po której stronie protestu, tego przedwakacyjnego, pan był kiedy środowiska naukowe przed ministerstwem domagały się tych 3%? Był pan w gmachu czy był pan przed gmachem?
Panie redaktorze tak się składa, że 15 października obchodzę jubileusz - 30 lat pracy na Politechnice Śląskiej. Miałem z tym problem czy mam stanąć po stronie protestujących, bo uważam, że to czego domagają się: wzrost nakładów na naukę, na rozwój, to są bardzo uzasadnione oczekiwania, ale też poziom tych oczekiwań w zderzeniu z naszymi możliwościami, naszego budżetu, trochę wykracza poza rozsądne ramy. Z jednej strony jestem wciąż naukowcem, jestem przedstawicielem środowiska akademickiego i wiem, że aby rozwijać się musi nastąpić wzrost nakładów. Z drugiej strony, też jako poseł i jako przedstawiciel rządu mam świadomość tego z czym my się mierzymy, jakim wyzwaniem jest dzisiaj, gdy mówimy o 3% w relacji do PKB, to mówimy o wzroście na poziomie 80 miliardów złotych, to jest po prostu nierealne.
Panie profesorze, ale ten wzrost wyniósł niewiele, bo w projekcie ustawy budżetowej zapisano 1,05% PKB na naukę. Profesor Koziołek rektor Uniwersytetu Śląskiego mówi, że: „Bez zwiększenia nakładów na naukę Polska będzie sprawnym producentem i dostawcą wykwalifikowanych usług, ale już nie autorem zaawansowanych technologii”. Zgadza się pan z taką opinią?
Absolutnie zgadzam się. To prawda, że jeżeli chcemy być -a mamy ambicje- wciąż piąć się po tej drabince najbardziej uprzemysłowionych i rozwiniętych gospodarek świata -dzisiaj z dumą mówimy, że jesteśmy na 20 miejscu-, to rzeczywiście bez inwestycji w naukę, w rozwój, my po prostu nie poprawimy swojej pozycji, a być może nawet ja utracimy. Ta relacja do PKB, dzisiaj może ona rzeczywiście nie wygląda tak bardzo optymistycznie, ale pamiętajmy też o tym, że rośnie nasze PKB. W przyszłym roku ten plan budżetowy to jest wzrost na poziomie 3 miliardów złotych na naukę, szkolnictwo wyższe, a więc do inflacji, która jest na poziomie 3%, ten wzrost to jest 7,5%. To pozwoli przekazać znaczące kwoty na Narodowe Centrum Nauki. Tu inwestujemy, jeżeli chodzi o system grantowy 400 milionów dodatkowych dla Narodowego Centrum Nauki (NCN) po to aby ten sukces great, ta skuteczność w pozyskiwaniu projektów i dofinansowania była na poziomie około 30%, szczególnie w tych programach dla młodych. Uważamy, że te 30% to jest to optimum, bo nie chcemy finansować 100%, bo wtedy spada jakość i to jest potwierdzone. NCN dostanie wyższe środki, pokryjemy wzrost wynagrodzeń na poziomie inflacji, dodatkowe środki na inwestycje, na rozwój, na programy ministerialne, ale także na stypendia dla studentów.
Przed wejściem do studia powiedział pan, że nawet gdyby było 2% PKB to pana zdaniem byłoby to niedobre bo zostałyby te pieniądze „przepalone”, „przejedzone”.
Przeze mnie przemawia takie rozsądne podejście do całej sprawy. 2% w relacji do PKB to jest tak jakbyśmy w przyszłym roku otrzymali 40 miliardów (wzrost). Dzisiaj nie jesteśmy przygotowani i nie mamy planów na to żeby tak znaczące środki dobrze zagospodarować, więc dlatego tak uważam, ale oczywiście, że jeżeli dalibyśmy sobie perspektywę abyśmy mogli przygotować odpowiednio wydatkowanie tych środków -ja jestem zwolennikiem wydatkowania na strategiczne projekty, nie na wzrost wynagrodzeń- bo przy 40 miliardach dodatkowych moglibyśmy podnieść wynagrodzenie o pięć razy, to jest przesada. Uważam, że system grantowy, wzrost wynagrodzeń – tak, ale na poziomie 100%, 500%, i to już by było naprawdę znaczące. Natomiast dla tych wszystkich, którzy z punktu widzenia rozwoju naszej gospodarki, rozwoju społecznego mają coś do zaoferowania, dla tych przygotowałbym grantowe system wynagradzania i jestem dużym zwolennikiem -to jest mój pomysł-, promuję pomysł powstania trzeciej agencji, Narodowego Centrum Badań Stosowanych. Myślę, że gdybyśmy 5 miliardów wrzucili do takiej agencji byłoby to naprawdę w z dużą korzyścią.
Gościem jest wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego profesor Marek Gzik. Rozmawiamy i rozmawialiśmy o pieniądzach na naukę. To teraz o pieniądzach na naszą śląską naukę. Powinniśmy brać przykład z metropolii trójmiejskiej gdzie zapisano sztywno 1% budżetu na Uniwersytet Fahrenheita? Dobrze mówię?
Tak. Tam jest zapis, że jest to 1% z budżetu metropolii Trójmiasta. Tam jest warunek, że aby te środki mogłyby być przeznaczone na naukę i szkolnictwo wyższe, to uczelnie musiały się sfederalizować i to tam miało miejsce jako właśnie Uniwersytet Fahrenheita.
My też mamy Konsorcjum przecież.
Konsorcjum, ale nie federalizację, więc musielibyśmy dopełnić jakby tego jeszcze warunku, gdyby rzeczywiście taki zapis w naszej Metropolii Górnośląsko-Zagłębiowskiej byłby. Tego zapisu nie ma. Ubolewam nad tym, bo w przypadku naszej metropolii byłaby to kwota 200 milionów na uczelnie śląskie. Zgadzam się, bo to już miałem okazję rozmawiać z przewodniczącym Pietraszkiem, że wydatkowanie tych środków musiałoby się oprzeć o pewien system, o pomysł i tu pomysłów jest bardzo wiele. Ja jestem dużym zwolennikiem wspierania i finansowania dodatkowego młodych i gdybyśmy taki system grantowy dla wybitnych doktorantów na Śląsku uruchomili i moglibyśmy dopłacić do ich stypendiów -które proszę państwa dzisiaj miesięcznie wynosi 3,5 tysiąca złotych- tysiąc złotych przez 10 miesięcy w roku, no to byłoby to dla nich bardzo realne wsparcie i dla tych wybitnych, młodych też byłaby to jakaś taka nobilitacja.
To jeszcze o tej federalizacji. Wierzy pan, że to w ogóle jest możliwe? Biorąc pod uwagę ambicje rektorów, ambicje uczelni?
Federalizacja tak, ale nie konsolidacja. Bo konsolidacja to jest tak, że później w miejsce dwóch uczelni powstaje czy też zostaje jedna i któryś z rektorów musi wyprowadzić sztandar. Ja tego sobie nie wyobrażam. W przypadku chociażby tych siedmiu uczelni, które tworzą Konsorcjum Katowice Miasto Nauki. To najlepsze uczelnie śląskie, każda z tych uczeni ma swoją historię i doskonale rozumiem rektorów, gdybyśmy wymuszali na nich wyprowadzenie sztandaru i zamknięcie historii kilkudziesięciu lat tych wspaniałych uczelni, byłoby to na pewno trudne i za bardzo w to nie wierzę. Ale federalizacja tak. Federalizacja to jest zbliżenie tej współpracy, to są pewne obszary wspólne, ale wciąż uczelnie pozostają przy swoich tradycjach, przy swojej historii i nie tracą swojego szyldu.
A na razie mamy Śląski Most.
Tak, Śląski Most bardzo fajna inicjatywa. Wczoraj wspólna inauguracja roku wspomnianych siedmiu uczelni w NOSPR-ze, piękna uroczystość z udziałem ministrów konstytucyjnych. Był minister nauki Kulasek, była pani minister kultury Cienkowska, był pan minister sprawiedliwości Żurek i kilku wiceministrów, tak więc wysoka ranga tego spotkania, duże znaczenie. Myślę, że przedstawiciele rządu podkreślili znaczenie polskich uczelni w ogóle dla naszego kraju. Cieszy mnie to, że uczelnie śląskie ze sobą współpracują i wzajemnie się wspierają.
Panie ministrze jako, że ma pan bliskie związki z Europejskim Centrum Innowacyjnych Technologii dla Zdrowia Politechniki Śląskiej i dawno temu rozmawialiśmy o wydolności naszych sportowców, jutro nasza reprezentacja gra z Rumunią. Po tym co „pokazała” ze Szwecją a wcześniej z Bośnią i Hercegowiną pan jako specjalista od wydolności również badania wydolności jest pesymistą?
Tak, to Centrum, to powiem nieskromnie, że to moje dziecko i pomysł jak jeszcze byłem dziekanem Działu Inżynierii Biomedycznej na Politechnice Śląskiej, a kieruję Katedrą Biomechatroniki, w której prowadziliśmy badania również z udziałem Roberta Lewandowskiego, który mentalnie i kompetencyjnie, wydolnościowo jest absolutnie mistrzem. Porównywaliśmy jego, jego talent z zawodnikami naszej Ekstraklasy i muszę powiedzieć ze smutkiem, że absolutnie przepaść i szkoda, że ten znakomity zawodnik z racji biologii, która jest nieubłagana, gdzieś pomalutku już schodzi na plan dalszy i tak naprawdę nie ma zastępcy. Widać, że nasza reprezentacja boryka się z dużymi problemami. Myślę, że tu brakuje rozwiązań systemowych w naszej Ekstraklasie i w naszych klubach w naszym kraju. Szkółki wyglądają bardzo skromnie. Zaplecze pierwszych drużyn wygląda skromnie. Drużyny nie inwestują w rozwój swoich młodych, a przynajmniej nie inwestują na poziomie gwarantującym to, że tych najlepszych zawodników będą zastępowali jeszcze lepsi młodzi. My w katedrze badaliśmy zawodników różnych dyscyplin. Mamy rozwinięty zarówno ten potencjał w obszarze badań eksperymentalnych, ale także modelowania matematycznego i powiem państwu, że po iluś latach współpracy z różnymi ośrodkami sportowymi, my się z tego wycofujemy. Sport nie chce korzystać z naukowego wsparcia, przynajmniej jeżeli korzysta to w takim bardzo skromnym zakresie i my swoje zainteresowania naukowe przekierowaliśmy na bezpieczeństwo, obronność, medycynę, bo tu inżynieria biomedyczna ma wiele do zastosowania, a sport z którym wiązaliśmy wiele nadziei, gdzieś niestety w naszym kraju stosunkowo mało korzysta z nauki, a jeżeli nie ma wsparcia naukowego, nie będzie osiągnięć na poziomie światowym.
Wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego profesor Marek Gzik, jeśli chodzi o sport to pesymista, o poranku był gościem Radia Katowice. Dziękuję bardzo.
Dziękuję panie redaktorze i proszę mi pozwolić, że złożę życzenia zarówno studentom jak i pracownikom środowiska akademickiego w tym nowym roku akademickim. Życzę państwu wiele satysfakcji. Studentom życzę odwagi, byście zadawali trudne pytania, rozwijali się, inwestowali w swoją przyszłość, a nauczycielom akademickim satysfakcji z pracy każdego dnia. Wszystkiego dobrego w nowym roku akademickim.
Zawsze jesteśmy w centrum wydarzeń. Dyskutujemy o problemach ważnych dla kraju i regionu. Zadajemy trudne pytania, zmierzamy do sedna sprawy. Wykładamy kawę na ławę.
